روح الارواح (يادي از موذن زاده اردبيلي)

امروز داشتم سري به روزنامه‌ها و نشريات چند سال قبل مي‌زدم كه چشمم افتاد به متن مصاحبه‌ روزنامه جام جام سال 83 با مرحوم موذن زاده اردبيلي. مردي كه تقريبا هر روز صداي او را از راديو و تلويزيون كشور مي‌شنويم. مخصوصا اين روها و شبها كه شنيدنش لطف خاصي دارد. اگر خاطرتان باشد ماه رمضان چند سال پيش بود كه  تلويزيون سراغ موذن ‌زاده اردبيلي رفت و مصاحبه ‌اش را پخش كرد . راستش را بخواهيد خيلي‌ها تا قبل از آن مصاحبه فكر مي‌كردند كه موذن‌زاده معروف، سالها قبلتر، از دنيا رفته است! بگذريم كه اين عادت ديرينه ماست كه آدمها را بعد از مرگشان گرامي مي‌داريم!

براي ذكر خاطره‌اي از مرحوم رحيم موذن زاده اردبيلي بخشهايي از مصاحبه روزنامه جام‌جم را اينجا مي‌نويسم، مصاحبه‌اي كه هنوز هم خواندني است :

جناب استاد، در ابتداي گفتگو از مرحوم پدرتان بگوييد

مرحوم پدرم شيخ عبدالكريم موذن زاده اردبيلي، اولين موذن در اين سبك موروثي بود. خدايش رحمت كند، كه ما را در اين راه قرار داد. صداي او مثل نغمه مرغان بهشتي شهر را پر مي‌كرد و بزرگترين ويژگي‌اش اين بود كه مردم را به سمت مسجد مي‌كشاند. كاش آنروزها دستگاه ضبط وجود داشت و ما مي‌توانستيم آن صداي روحاني و ملكوتي را ضبط كنيم.

مرحوم پدر از چه سالي در راديو اذان گفت؟

ازسال 1326، اولين موذني كه در راديو اذان گفت ايشان بود.

گويا همين اواخر به مكه مكرمه مشرف شده‌ايد و با اذان زيباي شما، شور و حال معنوي عجيبي در آنجا ايجاد شده است.

سفري پر از معنا و روحانيت بود. من در اين سفر، بارها صداي جناب بلال حبشي را در گوشم شنيدم.

بسياري از شاعران و هنرمندان اين مرز و بوم از اذان شما خاطره‌ها و يادهاي زيبايي دارند و بارها و بارها ذكر خير شما را از زبان ايشان شنيده‌ايم از جمله مرحوم رهي معيري

رهي اهل معنا بود. شاعر ارزنده‌اي بود. اصل در اذان و معناي اذان همين است. از واعظ نامي حجت الاسلام و المسلمين حسين انصاريان شنيدم كه درباره اين اذان مي‌گفت، اذان تو مردم را به مسجد مي‌كشاند

جناب استاد، اين الحان گرانبها كه شما مي‌خوانيد در دستگاه بيات ترك است. درست مي‌گويم؟

كاملا درست است. گوشه‌اي در دستگاه حجاز هست به نام روح‌الارواح، مقدمه اذان در بيات ترك است و خود اذان روح الارواح است. اين دو وقتي با هم در مي‌آميزند همين اذاني مي‌شود كه هر روز مي‌شنويد.

اين گوشه در حجاز بسيار مورد علاقه من است و در اين گوشه بسيار كم كار شده است. من در مكه به اين معنا بيشتر پي بردم. تمام عرفات اين اذان پخش مي شد…

جناب استاد، حزن عجيبي در اين صدا به هنگام اذان است. معلوم مي‌شود كه در موقع قرائت و اداي اين اذان حال خاصي داشته ايد:

وقتي آمدم اين اذان را ضبط كنم، روزه بودم. در استوديو به من گفتند برو بعد از اذان بيا تا ضبط كنيم. گفتم نه، من مي‌خواهم با زبان روزه براي يادگاري اين اذان ضبط شود. اذاني بود در ذكر و غروب و غربت! شايد تمام دردهاي من در اين اذان است كه اين جلا را پيدا كرده و توفيق خدا بود. خدا قبول كند.

آيا خود شما هم مثل يك شنونده از اذان خودتان لذت مي‌بريد؟

اگر اذان و هنر و همه چيز با معنويت مرتبط نباشد، تاثير گذار نخواهد بود. بدون ارتباط هيچ اتفاقي نمي‌افتد، مخصوصا در عالم هنر. البته مقداري هم اين درك و ارتباط موروثي است. الان 150 سال است كه اين اذان در خاندان ماست. خاندان من همه موذن بوده‌اند و اين افتخار ماست. الان من سالهاست كه دنبال صداي پدرم مي‌گردم اما مثل اينكه هر چه مي گردم كمتر پيدا مي كنم. من همينجا از كليه خوانندگان شما مي‌خواهم اگر اذان مرحوم پدر مرا در آرشيو خودشان دارند مرا با نسخه‌اي از اين نوار خوشحال كنند!

مثل اينكه صداي شيخ عبدالكريم موذن روي ضبط‌هاي سيمي ضبط شده است و گويي 2 نسخه از اين نوار در پاريس موجود است:

كاش چنين تواني را داشتم كه به دنبال اين صداي آسماني مي‌رفتم. من 80 سال دارم و دستم ازهمه جا كوتاه است!

آيا اجازه مي‌دهيد آن ضرب‌المثل معروف را كه در خانواده شماست، نقل كنم؟

كدام ضرب‌المثل؟

آن كه اگر شما در خانواده‌تان يك خروس بخريد از شما بهتر مي‌خواند

(مي‌خندد) همين است. صدا در خانواده ما ارثي است. خيلي وقت است كه اين ضرب‌المثل را داريم.

استاد علي تجويدي كه خدا حفظش كند، درباره صداي حضرتعالي مي‌فرمود اذاني كه حساب شده است، از آن شماست.

استاد تجويدي از دوستان نزديك من است. ايشان لطف دارند. بيشتر به لحن و نحوه اداي كلمات تاكيد داشتند و مي‌گفتند از اين جهت حساب شده است كه همه الحان در جايگاه خود اجرا شده است.

آقاي شجريان هم از دوستان ماست. ايشان هم گفته‌اند كه اين اذان در ماده تاريخ مي‌ماند. اين لطف دوستان است.